زود است كه بيايد . پنجم : هر گاه صاحب مصيبت ، به نظر عقل در صروف دهر و مدار دنيا نگرد [ در يابد ] كه سرشته به كدورت و عناء و مصيبت و بلا است و آنچه از صوارف و حوادث در آن واقع و جارى مىشود ، مقتضى سرشت و جبلّت اوست و در موجبات طبيعتش افتاده است ، و اگر احيانا خلافش اتفاق افتد ، خلاف روش و عادت او از حيث امرى ديگر است . مترجم را در لوازم طبع دهر و روزگار ، قصيده‌اى است كه يك شعر از آن اين است : خلاف عادت از او كس نديده است كه بود * كمينه عادت ديرينه‌اش خلاف و نفاق خصوصا نسبت به بزرگان و صاحبان شرف و نبالت از انبياء و اولياء كه بر ايشان از شدائد و اهوال نازل شده است ، آنچه وهم و خيال از تصويرش قاصر است . مترجم اين بيت را در خاطر داشت و در اين موقع مىنگارد : انظر الى الدهر ذى الأضغان و الغير * لا سيّما لاولى الاوضاح و الغرر چنان كه در تواريخ و مصنفات هر عصر و زمان مسطور است و بر السنه و افواه اهالى سير و خبر مذكور . و اگر بعضى از آنها نگاشته آيد ، مجلدات و كتابها خواهد شد بدرستى كه پيغمبر خداى - صلّى اللَّه عليه و آله - فرموده است : « اشدّ الناس بلاء الأنبياء ثم الاولياء ثمّ الامثل فالامثل . » « 1 » : « سخت‌تر از مردم از حيث بلاء و محنت ، پيغمبران و دوستان خدا هستند و بعد ، تا هر درجه كه فرود آيد . » نيز فرموده است - صلّى اللَّه عليه و آله - . « الدنيا سجن المؤمن و جنة الكافر » « 2 » « دنيا زندان اهل ايمان است و بهشت زشت كيشان » . بتحقيق گفته شده است كه در دنيا ، في الحقيقة لذتى نيست و لذتهاى او دفع آلام است و اينك خوشتر آنها از حيث بهجت و التذاذ ، مباشرت زنان كه بقاى نسل بر آن مترتّب

--> ( 1 ) كافى 2 : 196 ؛ سنن ابن ماجه 2 : 1334 ؛ سنن ترمذى 4 : 28 ؛ مسند احمد 1 : 172 ، 180 ، 185 ؛ سنن دارمى 2 : 320 ؛ مستدرك حاكم نيشابورى 1 : 41 و 4 : 307 با تفاوت اندكى . ( 2 ) من لا يحضره الفقيه 4 : 262 ؛ امالى طوسى 2 : 142 ؛ صحيح مسلم 4 : 2274 ؛ مسند احمد 2 : 323 ؛ سنن ابن ماجه 2 : 1378 .